,,VIP score’’ a opatrunek z Altacetu

Wpis autorstwa Dominiki Janiczek

W Polsce, w szpitalach stosuje się okłady z Altacetu czy płynu Burowa na stany zapalne żył w wyniku powikłania założonego ,,wenflonu’’. Preparat Altacet znany wszystkim, o działaniu przeciwzapalnym, zmniejszającym obrzęk, stosowany głównie na stłuczenia. Wywołuje miejscową koagulację białek w obrębie stanu zapalnego, zmniejszając obrzęk i wysięk. Zawartość mentolu wpływa na zmniejszenie wrażliwości nerwów czuciowych, łagodząc ból Płyn Burowa ma zbliżone działanie.

W podręczniku dla studentów pielęgniarstwa można znaleźć rozdział o okładach, w tym o rozgrzewającym z Altacetem. Wskazania to stany zapalne żył, zakrzepowe zapalenie żył i zrosty po wstrzyknięciach [1]. Okazało się, że w Anglii nie stosuje się okładu z Altacetu, co bardzo mnie zdziwiło. Zaczęłam więc zastanawiać się jakie są tego przyczyny. Z mojej analizy wynikło, iż oba preparaty są produkcji polskiej, niedostępne w lecznictwie w Wielkiej Brytanii. W Anglii można je kupić jedynie w polskich sklepach spożywczo-przemysłowych lub polskich internetowych aptekach.
Pojawia się pytanie: co wtedy gdy dojdzie do zapalenia żył w wyniku kaniulacji i podawanych leków?

Na wyspach stosuje się tzw. VIP score – Visual infusion phlebitis score (ocena wizualnego zapalenia żył w infuzji). Jest to ,,narzędzie’’ za pomocą którego ocenia się objawy stanu zapalnego i infekcji, jak długo można używać założony ,,wenflon’’ i podawać przez niego leki. VIP score powinien być udokumentowany dwukrotnie w ciągu doby i przynajmniej jeden raz podczas 12-godzinnego dyżuru. Zamieszczony jest on na planie opieki (care plan) dotyczącym pielęgnacji obwodowej dożylnej kaniuli (peripheral venous cannula lub peripheral venous catheter) potocznie nazywanej wenflonem.

Wenflon można pozostawić dłużej niż 72 godz, jeżeli VIP score jest równy zero. Nie ma dokładnych wytycznych jak długo można go używać. Natomiast Royal College of Nursing (RCN 2010) zaleca wymieniać wenflon co 72-96h, wskazując jednocześnie, że zmienianie obwodowej kaniuli co 72h zmniejsza ryzyko mechanicznego zapalenia żył [2]. Aby zrozumieć to stwierdzenie trzeba przeanalizować definicje zapalenia żył (phlebitis) i ich rodzaje. Jak już wiadomo zapalenie żyły charakteryzuje się wymienionymi wcześniej objawami jak zaczerwienienie, ból czy obrzęk.

Z danych wynika, że około 80% pacjentów otrzymujących leki dożylne zgłosiło powyższe objawy. Jak widać jest to spory problem. Wyróżnia się trzy typy zapalenia żył: mechaniczne, chemiczne i infekcyjne. Mechaniczne wynika z rodzaju użytego sprzętu i aby zredukować ryzyko powikłań należy wybrać możliwie jak najmniejszy wenflon i wymieniać go co 72h. Infekcyjne zapalenie żył jest spowodowane przez wnikanie mikroorganizmów do wnętrza żyły. Może być spowodowane przez nieodpowiednią technikę zakładania obwodowej kaniuli, albo konsekwencją nieprzestrzegania zasad mycia rąk. Stosowanie zasad aseptyki (środki ochrony osobistej, mycie rąk, jałowy jednorazowy sprzęt) oraz antyseptyki (odkażania skóry pacjenta) podczas kaniulacji i używania wenflonu jest niezbędne w redukcji ryzyka infekcji. Chemiczne zapalenie żyły jest spowodowane przez płyny infuzyjne i leki, mające drażniące działanie, toteż ważne jest aby przestrzegać dokładnie zaleceń producenta, oraz wytycznych szpitala odnośnie przygotowywania leków dożylnych [2].

Z innych danych wynika, iż główne przyczyny zapalenia żył są mechaniczne i chemiczne. W tym najczęstszym jest chemiczne, zależne od podawanych leków oraz rodzaju i wielkości naczyń krwionośnych. Przyjmuje się, że pH 5-9 leków jest bezpieczne. Natomiast pH równe 2.3 i 11 niszczy śródbłonek naczyń krwionośnych, co pokazało badanie in vitro [3].

W Polsce występują karty obserwacji wenflonu zawierające dane takie jak: datę założenia, podpis osoby zakładającej wenflon, kolor i miejsce założenia wenflonu, aczkolwiek nie ma w nich tak dokładnych wskazówek jak w systemie angielskim.
Plan opieki wenflonu może zawierać dodatkowe instrukcje dotyczące zakładania, pielęgnacji wenflonu oraz prawidłowego podawania leków dożylnych. Plan, który obecnie stosuje jest bardzo rozbudowany. Do tej pory spotykałam dokumentację, która była raczej uproszczona. Był to głównie plan obserwacji wenflonu z VIP score załączony do gotowego zestawu kaniulacji, przygotowany przez producenta np. firmę Braun. W każdym szpitalu występują inne zasady, toteż w moim obecnym jedna z angielskich pielęgniarek powiedziała, że jak coś nie jest napisane w dokumentacji to znaczy, że nie zostało wykonane, stąd taka jej złożoność.

Główne zasady zawarte w planie:
– stosowanie zasad aseptyki (aseptic non touch technique – ANTT) w tym mycie rąk, używanie osobistego sprzętu ochronnego (Personal protective equipment w skrócie PPE : rękawiczek (gloves), foliowego fartucha (apron),
– używanie gazika do przemywania z 2% chlorhexydyną i 70% alkoholem izopropylowym i pozostawienie na 30 sekund do wyschnięcia,
– wenflon można pozostawić dłużej niż 72h, jeśli jest to konieczne i zgodne z zaleceniami producenta,
– sprawdzić czy opatrunek jest czysty, zmienić w razie potrzeby lub co 5-7 dni
– opisać lek z kroplówką: datą i czasem wykonania,
– zestaw do kroplówki powinien być zmieniony co 72h, TPN (Total parenteral nutrition) co 24h,
– unikać niepotrzebnego odłączania kroplówek i zutylizować kroplówkę w przypadku wcześniejszego jej odłączenia (jest to bardzo trudne do wykonania, a na niektórych oddziałach wręcz niemożliwe).

Dla osób pracujących w zawodzie, wykonujących te czynności od lat owe zalecenia są oczywiste, a jednak ktoś uznał, że należy je wypunktować.
W przypadku centalnego cewnika dożylnego (cental venous catheter – CVC) można korzystać z VIP score lub VICTOR score, który jest dostosowany do osób o różnym kolorze skóry. Jego rozwój nastąpił w wyniku konieczności monitorowania stałych cewników dożylnych, używanych do hemodializy. Zawiera obrazki ze stanem zapalnym skóry u osób z różnych grup etnicznych. Daje on możliwość włączenia pacjenta w samoopiekę i obserwacji miejsca wkłucia [4].
VIP score jest stosowany również do oceny wkłucia dotętniczego, używanego do inwazyjnego monitorowania ciśnienia i gazometrii.

Literatura:
1.Kózka M.[red]: Stany zagrożenia życia. Wybrane standardy opieki i procedury postępowania
pielęgniarskiego. Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków 2001. str. 283-285.
2.Brooks N.:Venepuncture and Cannulation. A practical quide. Wyd. Bell&Bain. Glasgow 2017.
3.http://www.vipscore.net/phlebitis/
4.https://www.nursingtimes.net/clinical-archive/haematology/how-a-central-venous-cathetersurveillance-tool-was-developed-for-use-with-all-ethnic-groups-17-02-2010/